Liefdesbrieven door een leeuw en een leeuwin

Liefdesbrieven: Anne-Wil Blankers (foto Bram Willems)

Liefdesbrieven: Hans Croiset (foto Bram Willems)

Liefdesbrieven, zo heet de nieuwe voorstelling van de twee giganten van het Nederlandse toneel: Anne-Wil Blankers (85) en Hans Croiset (90). Een leeuwin en een leeuw; allebei riddders in de orde van de Nederlandse leeuw. Hij debuteerde – als telg uit een beroemd toneelgeslacht van zowel vaders- als moederskant – in 1953 bij het Rotterdams Toneel als volontair zonder opleiding. Zij debuteerde tien jaar later na de Toneelschool bij de Haagse Comedie als Desdemona naast Ko van Dijk als Othello.

De twee speelden in hun lange carrières vaker samen, zoals in 1989 in de meesterlijke voorstelling Hebriana van Lars Norèn en vijf jaar geleden in Het oog van de storm van Florian Zeller. In 2021 schreef ik dat deze acteurs – destijds 81 en 86 jaar – precies weten wat naturel acteren is: ‘de ouwe rotten Croiset en Blankers zijn, zoals altijd, meesterlijk. Ze geven hun personages – al een halve eeuw een echtpaar – precies de juiste broosheid en vertwijfeling mee.’

Ontroerend einde

Liefdesbrieven: Anne-Wil Blankers en Hans Croiset (foto Bram Willems)

Nu spelen Anne-Wil Blankers en Hans Croiset twee Amerikanen – Melissa Gardner en Andrew Makepeace – die elkaar ook zo ongeveer een halve eeuw kennen. Ze schrijven elkaar tientallen jaren brieven: vanaf 1937 tot ver in de jaren tachtig van de vorige eeuw. Het zijn niet per se allemaal liefdesbrieven, zoals de titel van het stuk suggereert. Ze vertellen elkaar wat ze meemaken, ze delen hun gevoelens en problemen, het is duidelijk hoezeer ze van elkaar verschillen. Melissa is de artistieke, alternatieve dochter van vermogende ouders, Andrew is serieus en ambitieus. Hij schopt het tot hoge functies, zoals advocaat en senator. Ze hebben op een gegeven moment een verboden relatie, want hij is getrouwd. Ze vertrouwen elkaar hun diepste gevoelens en ze kibbelen ook heel wat af.

Andrew schrijft aan het eind van de voorstelling, die anderhalf uur duurt, na het overlijden van Melissa nog een brief aan haar moeder om te laten weten hoe veel Melissa voor hem betekende. Hij schrijft dat hij niet weet hoe hij zonder Melissa verder moet. Anne-Wil Blankers kijkt toe en zegt: ‘Je overleeft het wel, Andy’. Heel ontroerend is dat de twee acteurs elkaar na deze brief voor het eerst in de ogen kijken. Terwijl er brieven aan touwtjes naar beneden zakken, raken ze met uitgestrekte armen over de tafel heen elkaars handen aan. Dit beeld doet denken aan de ontmoeting van performancekunstenaar Marina Abramovic toen ze – voor haar onverwachts – in 2012 aan een tafel in het Museum of Modern Art haar ex Ulay tegenover zich trof. Nadat ze jaren geen contact hadden gehad. Zij zaten ook even hand in hand, met uitgestrekte armen en de tafel ertussen.

Anne-Wil Blankers en Hans Croiset delen een diepe liefde voor verhalen en taal, voor een leven dat zich op papier ontvouwt. Wat Melissa en Andrew niet durven zeggen, schrijven ze op. Ze vertrouwen hun levensverhaal toe aan papier. In deze wereld van razendsnel contact, vormen hun brieven een tijdcapsule van een gedeeld leven op afstand. Eerlijke emoties, gemiste kansen en een liefde die nooit volledig tot bloei kwam. Liefdesbrieven laat zien hoe woorden kunnen branden van verlangen. Een intiem verhaal waarin elke brief de spanning verhoogt en de belofte van vervulling altijd net buiten bereik blijft.

Magisch charismatisch

Anne-Wil Blankers en Hans Croiset (foto Bram Willems)

Anne-Wil Blankers en Hans Croiset (foto Bram Willems)

De acteurs weten het publiek met hun markante stemmen anderhalf uur te boeien. De materie is boeiend. En toch denk ik dat Anne-Wil Blankers en Hans Croiset het publiek ook zouden boeien wanneer ze op het toneel het telefoonboek voor zouden lezen. Dat klinkt als een cliché, maar zo magisch charismatisch zijn deze twee acteurs.

Er waren overigens nog twee dingen aan Liefdesbrieven die ik hier wil aanstippen. De hele voorstelling is één grote dialoog en dat is iets anders dan een correspondentie. Het is geen waarachtige briefwisseling, want de acteurs reageren telkens snel en ad rem op elkaar. En dat kan niet bij een correspondentie. Maar dit komt de spanning en snelheid wel ten goede. Bovendien vond ik de voorstelling in de regie van Mark Rietman te jachtig. Het gáát maar door: tik ták, tik ták, tik ták. Dat zorgt voor de nodige spanning, maar er zijn weinig stiltes, er is weinig adempauze. Lijkt me ook broodnodig. Ik vond het heel prettig dat Hans Croiset op een gegeven moment opstaat en een stukje loopt.

Liefdesbrieven is een toneelstuk uit 1988 van de Amerikaanse schrijver A.R. Gurney (1930-2017). Zijn beroemdste stukken zijn The dining room en Cocktail hour. Love letters, dat werd genomineerd voor de Pulitzer Prize, opent met de regie-aanwijzing dat de twee acteurs achter een tafel zitten en alle tekst van papier lezen. Het is daardoor een gewild stuk voor oudere acteurs, die met louter hun stem en oogopslag een hele wereld kunnen oproepen. Zoals Anne-Wil Blankers en Hans Croiset meesterlijk kunnen. Het is natuurlijk ook lekker handig dat ze de tekst niet uit hun hoofd hoeven te leren.

In Amerika werd Love letters gespeeld door een keur aan beroemdheden, zoals William Hurt, George Segal, Christopher Walken, Joan Van Art, Jason Robards en zelfs Stephen Sondheim-zangeres Elaine Stritch. In 2014 werd het op Broadway gespeeld door acteurs die elkaar telkens afwisselden, zoals Brian Dennehy en Mia Farrow, Brian Dennehy en Carol Burnett, Alan Alda en Candice Bergen en verder onder anderen Anjelica Huston, Stacy Keach, Diana Rigg en Martin Sheen. Stanley Donen verfilmde het toneelstuk In 1999 met Laura Linney en Steven Weber als Melissa en Andrew. De dialogen zijn onveranderd de brieven uit het stuk, maar de scènes zijn allemaal wel uitgespeeld. Grappig om te zien: https://www.youtube.com/watch?v=QARz4Q2It7Y

A-R op de première (foto Irene van den Berghe)

Liefdesbrieven is twee keer eerder in Nederland gespeeld. In 1992 door Petra Laseur en aanvankelijk Jeroen Krabbé, wiens rol later werd overgenomen door Adriaan van Dis. En in de seizoenen 2007/2008, 2008/2009 en 2009/2010 ook met Anne-Wil Blankers als Melissa en met Paul van Vliet als Andrew. Jammer dat ik die eerder producties heb gemist. Alle versies – ook de huidige – worden gespeeld in de vertaling van Jan Donkers. Dat begrijp ik wel, want die vertaling bekt lekker. Soms is de tekst opmerkelijk lekker plat, zoals wanneer Melissa Andrew toebijt ‘Sodemieter op!’ en Andrew reageert met: ‘lik me reet!’ ,waarop Melissa zegt: ‘dat zou je wel willen, hè?’ en Andrew zegt: ‘na al die anderen?’ Zulke dialogen maakt de voorstelling levendig en modern. Kortom: Liefdesbrieven is een aanrader voor liefhebbers van goed toneel en bewoneraars van de beste acteurs van Nederland. Van onze ridderlijke leeuw en leeuwin.

Liefdesbrieven, gezien 15 februari 2026 in Theater Rotterdam. Tekst A.R. Gurney, spel Anne-Wil Blankers en Hans Croiset, regie Mark Rietman, vertaling Jan Donkers, licht en decor Marc Heinz, scènefoto’s Bram Willems, foto van A-R bij de affiche Irene van den Berghe. Deze productie van More Theaterproducties is tot en met 10 mei 2026 op tournee (waarvan 25 maart in Schouwburg Amstelveen5 en 6 april Koninklijke Schouwburg in Den Haag en 18 april in het DeLaMar in Amsterdam). Meer inlichtingen en kaarten: www.moretheater.nl