Willem van Oranje is Soldaat van Oranje in het kwadraat

Alex van Bergen als Willem van Oranje (foto Danny Kaan)

Willem van Oranje – de musical beleefde op 8 februari 2026 de wereldpremière in het gloednieuwe Prinsentheater in Delft, het theater dat speciaal voor deze musical is gebouwd en dat de vaste plek is waar deze de komende maanden te zien is. Ik zag de musical op 16 april 2026 tijdens de alternate première van Alex van Bergen in de titelrol en René van Zinnicq Bergmann in de rol van Coornhert, kunstenaar, geleerde, theoloog, musicus, vriend en raadgever van Willem van Oranje.

Evident is dat Willem van Oranje erg veel weg heeft van Soldaat van Oranje, de musical die 11 juli 2026 na bijna zestien jaar stopt in de Theaterhangaar op voormalig vliegveld Valkenburg. Bezoekers zitten bij beide musicals op een draaiend plateau; een idee dat Soldaat-co-producent Robin de Levita indertijd ontwikkelde. Het decor bevindt zich rondom dit plateau. Zodra grote luiken openschuiven, wordt een nieuw indrukwekkend decor zichtbaar: zalen van kastelen, het interieur van een kathedraal of een kerk, een haven, kasteelmuren of velden met grote groepen soldaten die oprukken.

Slagveld (foto Danny Kaan)

‘Zijn leven, zijn strijd, ons verhaal’

Slagveld (foto Danny Kaan)

De spelers lopen vaak op loopbanden voor de luiken langs en er wordt buitengewoon veel gebruik gemaakt van projectie, filmbeelden en AI om diepte te suggereren. Willem van Oranje kan worden gezien als de grote broer van Soldaat van Oranje. Het is eigenlijk Soldaat in kwadraat, maar is Willem daarmee twee keer zo goed? Dat is helaas niet het geval. Soldaat spreekt het Nederlandse publiek meer aan, omdat de musical gaat over moeilijke keuzes in de Tweede Wereldoorlog. Weliswaar tachtig jaar geleden, maar toch in de relatief recente geschiedenis. Met het motto van de verzetsstrijders: ‘als wij niets doen, wie dan?’.

Willem van Oranje gaat weliswaar over een nog veel bekendere Nederlander dan zelfbenoemd ‘Soldaat van Oranje’ Erik Hazelhoff Roelfzema. Maar de ‘vader des vaderlands’ – Willem de Zwijger – is als personage helaas minder interessant en nauwelijks boeiend. Het motto van de musical is weliswaar ‘zijn leven, zijn strijd, ons verhaal’, maar zijn strijd tegen de Spaanse koning Filips II tijdens de Tachtigjarige Oorlog is wel erg lang geleden en de handelingen zijn wel erg ingewikkeld. De boodschap ligt er erg dik bovenop: ‘de toekomst valt of staat met het verleden’, ‘de keuze is een daad’, ‘als de vorst niet voor z’n volk zorgt, mag het volk z’n vorst verlaten’. En vooral: ‘we vechten voor een land waar iedereen een plek heeft’.

Lumey is een krachtige ‘Watergeus’

Eind van het Beleg van Leiden met in het midden Matteo van der Grijn als Lumey (foto Danny Kaan)

Willem van Oranje wikt en weegt een groot deel van de musical, hij is niet een man met grote daadkracht. Personages om hem heen zijn veel krachtiger, zoals de historische figuur Lumey die stevig wordt neergezet door Matteo van der Grijn (toevallig de acteur die de rol van Erik Hazelhoff Roelfzema in 2010 creëerde; hij was de eerste acteur die de titelrol in Soldaat speelde). Lumey keert zich als bondgenoot van Willem van Oranje krachtdadig tegen de Spaanse heerser Filips II. Hij ontpopt zich als opperbevelhebber van opperbevelhebber van de vloot der Watergeuzen en verslaat tijdens de Tachtigjarige Oorlog de Spanjaarden bij Den Brielle.

Deze zeeslag – ‘1 april 1572 verloor Alva zijn bril’ – wordt op beeldschermen overweldigend in beeld gebracht. Duizelingwekkend, bijna té groot. Hetzelfde geldt voor het einde van het beleg van Leiden, waarbij de mannen van Willem van Oranje de dijken doorbraken. Eerst komt de golven op beeldschermen links en rechts aangestormd en daarna loopt het toneel daadwerkelijk vol water. Daarin gaan de gevechten door en Lumey sneuvelt in het water. Daarbij is de chloorachtige zwembadlucht wel erg penetrant en de water-aan-het-strand-scènes in Soldaat zijn waarachtiger.

Het keizerlijk paleis (foto Danny Kaan)

Het is opvallend hoeveel Willem van Oranje-acteurs eerder in Soldaat van Oranje speelden. En Theu Boermans, die Soldaat regisseerde, schreef en regisseerde Willem. Ik zag dus Alex van Bergen als de ‘alternate’ Willem van Oranje; de titelrol werd bij de wereldpremière gespeeld door Joris Willem Smit. Andere hoofdrollen werd vervuld door onder anderen Sofia Ferri als een grote liefde van Willem, Anne Lamsvelt als Louise de Coligny (een soort verteller en de vierde vrouw van Willem), Lieke van den Broek speelt krachtig Anna van Saksen (een eerder echtgenote van Willem) en ik zag René van Zinnicq Bergmann als de alternate Coornhert.

Wilhelmus van Nassouwe

Scènefoto met in het midden Joris Willem Smit als Willem van Oranje en Matteo van der Grijn als Lumey (foto Danny Kaan)

De meeste acteurs spelen en zingen effectief, maar ontroeren nauwelijks. Het is opvallend dat regisseur Theu Boermans de scènes dermate vloeiend aan elkaar rijgt dat het publiek nooit de gelegenheid krijgt om na een lied te applaudisseren. Dat gebeurt in musicals nauwelijks en hier is het heel prettig. Het personage Coornhert heeft een van de weinige amusante scènes, wanneer hij Willem probeert op te beuren met een lied dat hij voor hem heeft geschreven: ‘Wilhelmus van Nassouwe, ben ik van Duitsen bloed/ den vaderland getrouwe blijf ik tot in den doed’. Waarop iemand netelig opmerkt: ‘doed?’. ‘Ja, het moet wel rijmen’, riposteert Coornhert.

Hij zingt verder: ‘een Prinse van Oranje ben ik, vrij, onverveerd/ den koning van Hispanje heb ik altijd geëerd’. Iemand protesteert: ‘hè, wat een raar zinnetje!’ Maar Willem van Oranje zegt: ‘nee nee, dat is goed, dat zinnetje leidt Philips om de tuin’. Waarna Coornhert zegt dat hij er nog een paar coupletten bij gaat schrijven. Het Wilhelmus heeft, zoals bekend, immers vijftien coupletten…

Scènefoto met rechts Vincent Linthorst als de waard (foto Danny Kaan)

Overrompelende filmbeelden

Willem van Oranje: de beeldenstorm (foto Danny Kaan)

De scenografie en de special effects zijn dus werkelijk overrompelend. Je valt als toeschouwer van de ene verbazing in de andere. Het ene moment zie je een intieme scène in de werkruimte van Willem van Oranje en na enig geschuif van de panelen zie je een slagveld, een kathedraal, een dorpsplein met een brandstapel. Of een herberg, een slagveld of de overstroming die gepaard ging bij het ontzet van Leiden. En dan de filmbeelden! De ene keer gigantische groot dravende paarden, dan weer een heel leger dat oprukt en dan weer grote plattegronden om te illustreren waar de gevechten, de branden of andere narigheid zich afspelen.

Een nadeel aan deze voorstelling is dat veel overkomt als een geschiedenisles. Heel knap allemaal, maar eigenlijk een beetje te veel van het goede. De filmbeelden beginnen zich te herhalen en ik voelde steeds meer alsof ik naar een film zat te kijken. En niet naar live theater. De landkaarten lijken veel op illustraties uit geschiedenisboeken en de AI-beelden zijn indrukwekkend, maar na een tijdje weet je het wel…. En dat ‘tijdje’ duurt dus drieënhalf uur; van acht uur tot half twaalf. En dan zetelt het Prinsentheater ook nog eens in een uithoek van Delft aan de rand van de campus. De avondvoorstellingen beginnen overigens vanaf 1 mei om half acht begint in plaats van acht uur. Een goed idee.

Het Zwijgersgilde

Buste van Willem in de giftshop (eigen foto)

Willem van Oranje had een zeer lange en lastige aanloopfase. Twaalf jaar geleden ontstond bij acteur en producent Rick Engelkes het idee om een musical te maken over het leven van ‘de vader des vaderland’. Dit mislukte aanvankelijk jammerlijk, waarna 3,7 miljoen euro te veel aan coronasteun moest worden terugbetaald.

De hele musical kwam op losse schroeven te staan, maar dankzij anonieme investeerders, verenigd in het zogeheten Delftse broederschap Het Zwijgersgilde. Daardoor kon het Prinsentheater speciaal voor deze musical gebouwd worden. Een theater met bijna twaalfduizend zitplaatsen. Mede dankzij Het Zwijgersgilde kon de musical begin 2026 toch in première gaan. De musical is onlangs verlengd tot eind juli 2026, maar ik vrees dat deze voorstelling het record van Soldaat – ruim zestien jaar – bij lange na niet zal halen.

Cast en crew na de première op 8 februari 2026 (foto Rachel Ecclestone)

De portier Ruub Petow en A-R (foto Jaap Augustinus)

Selfie van A-R en Jaap met de buste van Willem

Willem van Oranje, gezien 16 april 2026 in het Prinsentheater in Delft. Een voorstelling van Willem van Oranje Producties B.V. naar een idee van Rick Engelkes. Script en regie Theu Boermans, choreografie Chiara Re, muziek Fons Merkies en Martijn Spierenburg, liedteksten Frans van Deursen, muzikale leiding Sarif Tribou, decor en ruimtelijk concept Bernhard Hammer, vormgeving en props Rob Snoek, kostuums Catherine Cuykens, projecties Joery Verweij en Mehdi Assem, licht Marc Heinz, geluid Jeroen ten Brinke en Freek Vrijhof. Met o.a. Joris Willem Smit/Alex van Bergen in de titelrol en verder o.a. Sofia Ferri, Anne Lamsvelt, Roben Mitchell, Matteo van der Grijn, Guusje te Pas, Lieke van den Broek, Nico de Vries/René van Zinnicq Bergmann, Delilah Warcup-Van Eyck, Tijn Docter en Vincent Linthorst. Scènefoto’s Danny Kaan. De musical is onlangs verlengd tot eind juli 2026. Exclusief te zien in het Prinsentheater (Heertjeslaan 16 in Delft). Inlichtingen en kaartverkoop: www.willemvanoranje.nl