Liefdesbrieven door een leeuw en een leeuwin

Liefdesbrieven: Anne-Wil Blankers (foto Bram Willems)

Liefdesbrieven: Hans Croiset (foto Bram Willems)

Liefdesbrieven, zo heet de nieuwe voorstelling van de twee giganten van het Nederlandse toneel: Anne-Wil Blankers (85) en Hans Croiset (90). Een leeuwin en een leeuw; allebei riddders in de orde van de Nederlandse leeuw. Hij debuteerde – als telg uit een beroemd toneelgeslacht van zowel vaders- als moederskant – in 1953 bij het Rotterdams Toneel als volontair zonder opleiding. Zijn debuteerde na de Toneelschool in 1963 bij de Haagse Comedie als Desdemona naast Ko van Dijk als Othello.

De twee speelden uiteraard in hun lange carrières vaker samen, zoals in 1989 in de meesterlijke voorstelling Hebriana van Lars Norèn en vijf jaar geleden in Het oog van de storm van Florian Zeller. In 2021 schreef ik dat deze acteurs – destijds 81 en 86 jaar – precies weten wat naturel acteren is: ‘de ouwe rotten Croiset en Blankers zijn, zoals altijd, meesterlijk. Ze geven hun personages – André en Madeleine, die al een halve eeuw getrouwd waren – precies de juiste broosheid en vertwijfeling mee.’

De correspondentie van een halve eeuw

Liefdesbrieven: Anne-Wil Blankers en Hans Croiset (foto Bram Willems)

Nu spelen Anne-Wil Blankers en Hans Croiset twee Amerikanen – Melissa Gardner en Andrew Makepeace – die elkaar ook zo ongeveer een halve eeuw kennen. Ze schrijven elkaar tientallen jaren brieven: vanaf 1937 tot ver in de jaren tachtig van de vorige eeuw. Het zijn niet per se allemaal liefdesbrieven, zoals de titel van het stuk suggereert. Ze vertellen elkaar wat ze meemaken, ze delen hun gevoelens en problemen, het is duidelijk hoezeer ze van elkaar verschillen. Melissa is de artistieke dochter van vermogende ouders, Andrew is serieus en ambitieus. Hij schopt tot hoge functies, zoals advocaat en senator. Ze hebben op een gegeven moment een verboden relatie, want hij is getrouwd. Ze vertrouwen elkaar hun diepste gevoelens en ze kibbelen ook heel wat af.

Andrew beschrijft aan het eind van de voorstelling, die anderhalf uur duurt, na het overlijden van Melissa nog een brief aan haar moeder om te laten weten hoe veel Melissa voor hem betekende. Hij schrijft dat hij niet weet hoe hij zonder Melissa moet. Anne-Wil Blankers kijkt toe en zegt: ‘Je overleeft het wel, Andy’. Heel ontroerend is dat de twee acteurs elkaar na deze brief voor het eerst aankijken. Terwijl er brieven aan touwtjes naar beneden zakken, raken ze met uitgestrekte armen elkaars handen aan. Dit beeld doet denken aan de ontmoeting van performancekunstenaar Marina Abramovic toen ze in 2012 aan een tafel in het Museum of Modern Art (voor haar onverwachts) haar gewezen minnaar Ulay tegenover zich trof. Nadat ze jaren geen contact hadden gehad. Zij zaten ook even hand in hand, met de tafel ertussen.

Anne-Wil Blankers en Hans Croiset delen een diepe liefde voor verhalen en taal, voor een leven dat zich op papier ontvouwt. Wat Melissa en Andrew niet durven zeggen, schrijven ze op. Ze vertrouwen hun levensverhaal toe aan papier. In deze wereld van razendsnel contact, vormen hun brieven een tijdcapsule van een gedeeld leven op afstand. Eerlijke emoties, gemiste kansen en een liefde die nooit volledig tot bloei mocht komen. Liefdesbrieven laat zien hoe woorden kunnen branden van verlangen. Een intiem verhaal waarin elke brief de spanning verhoogt en de belofte van vervulling altijd net buiten bereik blijft.

Het telefoonboek? Ook goed!

Anne-Wil Blankers en Hans Croiset (foto Bram Willems)

Anne-Wil Blankers en Hans Croiset (foto Bram Willems)

De acteurs weten het publiek met hun markante stemmen anderhalf uur te boeien. Enkel door taal. Maar eigenlijk kunnen Anne-Wil Blankers en Hans Croiset ook boeien wanneer ze op het toneel het telefoonboek voorlezen. Zo magisch markant zijn ze. Er wareen twee dingen aan Liefdesbrieven die me enigszins stoorden. De hele voorstelling is één grote dialoog en dat is iets dat bij een geschreven correspondentie niet gebeurt. Het zijn op deze manier geen waarachtige brieven, want de acteurs reageren telkens snel en ad rem op elkaar. En dat kan niet bij een echte briefwisseling. Bovendien vond ik de voorstelling in de regie van Mark Rietman te jachtig. Het gáát maar door: tik ták, tik ták, tik ták. Dat zorgt soms voor de nodige spanning, maar er zijn weinig stiltes, er is weinig adempauze.

Liefdesbrieven is een opmerkelijk toneelstuk uit 1988 van de Amerikaanse schrijver A.R. Gurney (1930-2017). Zijn beroemdste stukken zijn The dining room en Cocktail hour. Love letters, dat werd genomineerd voor de Pulitzer Prize, opent met de regie-aanwijzing dat de twee acteurs achter een tafel zitten en alle tekst – de brieven – van papier lezen. Het is daardoor een gewild stuk voor oudere acteurs, die met louter hun stem en oogopslag een hele wereld kunnen oproepen. Zoals Anne-Wil Blankers en Hans Croiset meesterlijk kunnen. Het is natuurlijk ook lekker handig dat ze de tekst niet uit hun hoofd hoeven te leren.

In Amerika werd Love letters gespeeld door een keur aan grootheden, zoals William Hurt, George Segal, Christopher Walken, Joan Van Art, Jason Robards en zelfs Stephen Sondheim-zangeres Elaine Stritch. In 2014 werd het op Broadway gespeeld door acteurs die elkaar telkens afwisselden, zoals Brian Dennehy en Mia Farrow, Dennehy en Carol Burnett, Alan Alda en Candice Bergen en verder onder anderen Anjelica Huston, Stacy Keach, Diana Rigg en Martin Sheen. In 1999 werd het stuk verfilmd met Laura Linney en Steven Weber. De dialogen zijn onveranderd de brieven uit het stuk, maar de scènes zijn allemaal uitgespeeld. Grappig om te zien: https://www.youtube.com/watch?v=QARz4Q2It7Y

A-R op de première (foto Irene van den Berghe)

Liefdesbrieven is twee keer eerder in Nederland gespeeld. In 1992 door Petra Laseur en aanvankelijk Jeroen Krabbé, wiens rol later werd overgenomen door Adriaan van Dis. En in de seizoenen 2007/2008, 2008/2009 en 2009/2010 ook met Anne-Wil Blankers als Melissa en met Paul van Vliet als Andrew. Alle versies – , ook de huidige – worden gespeeld in de vertaling van Jan Donkers. Dat begrijp ik wel, want die vertaling bekt lekker. Soms is de tekst ook opmerkelijk plat, zoals wanneer Melissa Andrew toebijt ‘Sodemieter op!’ en Andrew reageert met: ‘lik me reet!’ Melissa: ‘Dat zou je wel willen, hè?’ Andrew: ‘Na al die anderen?’ Zulke dialogen maakt de voorstelling levendig en modern. Kortom: een aanrader voor liefhebbers van de beste acteurs die we in Nederland hebben.

Liefdesbrieven, gezien 15 februari 2026 in Theater Rotterdam. Tekst A.R. Gurney, spel Anne-Wil Blankers en Hans Croiset, regie Mark Rietman, vertaling Jan Donkers, licht en decor Marc Heinz, scènefoto’s Bram Willems, foto van A-R bij de affiche Irene van den Berghe. Deze productie van More Theaterproducties is tot en met 10 mei 2026 op tournee (waarvan 25 maart in Schouwburg Amstelveen5 en 6 april Koninklijke Schouwburg in Den Haag en 18 april in het DeLaMar in Amsterdam). Meer inlichtingen en kaarten: www.moretheater.nl