{"id":2501,"date":"2019-10-16T13:32:43","date_gmt":"2019-10-16T11:32:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.tipvanannerose.nl\/?p=2501"},"modified":"2020-01-27T10:15:50","modified_gmt":"2020-01-27T09:15:50","slug":"lazarus-david-bowie-is-geland-in-amsterdam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.tipvanannerose.nl\/?p=2501","title":{"rendered":"Lazarus: David Bowie is geland in Amsterdam"},"content":{"rendered":"

Lazarus: David Bowie is geland in Amsterdam<\/h1>\n
\"Lazarus\"<\/a>

David Bowie, Ivo van Hove en de cast tijdens het applaus bij de wereldpremi\u00e8re in New York (foto Jan Versweyveld)<\/p><\/div>\n

De belangrijkste premi\u00e8re van dit seizoen is de zwanenzang van David Bowie: Lazarus<\/em>. De musical is, net als David Bowie, overweldigend, ongrijpbaar en niet in een hokje te vangen. Op 7 december 2015 was hij zelf nog aanwezig bij de wereldpremi\u00e8re in het off-Broadwaytheater The New York Theatre Workshop. Hij nam, naast de cast, de muzikanten, schrijver Enda Walsh en onder anderen regisseur Ivo van Hove en scenograaf Jan Versweyeld, het applaus in ontvangst. Bowie was die avond breekbaar, dat zag iedereen. Maar slechts een handjevol mensen, onder wie Ivo van Hove, wist dat hij doodziek was. Dit applaus was de laatste keer dat David Bowie in het openbaar verscheen. Lazarus was zijn requiem, gevolgd door de cd Blackstar<\/em> met daarop de song Lazarus die opent met de onheilstijding \u201cLook at me\/ I\u2019m in heaven\u201d. De cd kwam 8 januari 2016 uit; op zijn 69ste verjaardag. Twee dagen later overleed David Bowie. Maar zijn werk leeft voort.<\/p>\n

Emma Lazarus<\/h3>\n

Voordat ik begin over de Nederlandse Lazarus<\/em>, die zondag 13 oktober 2019 in het DeLaMar in premi\u00e8re ging, schrijf ik iets over de titel. Waarom heet deze musical Lazarus<\/em>? En waarom heet de derde song op de cd zo? Een mogelijk antwoord komt van Michael Cunningham, de Puliter Prize-winnaar en schrijver van onder meer het script van de film The Hours<\/em>. Cunningham publiceerde in januari 2017 in GQ Magazine<\/em> dat Bowie hem in 2004 benaderde met het voorstel om samen een musical te maken over de Joods-Amerikaanse dichteres Emma Lazarus (1849-1887). Haar bekendste gedicht is het sonnet The New Colossus<\/em>, dat ze schreef in 1883 en dat te lezen is op de bronzen plaquette die het voetstuk van het Vrijheidsbeeld siert. De bekendste regels van dit sonnet zijn: \u201cGive me your tired, your poor,\/ Your huddled masses yearning to breathe free\/ The wretched refuse of your teeming shore.\/ Send these, the homeless, tempest-tost to me,\/ I lift my lamp beside the golden door!\u201d<\/p>\n

Nagemaakte Bob Dylan-songs<\/h3>\n
\"Lazarus\"<\/a>

The Man Who Fell to Earth (1976)<\/p><\/div>\n

Volgens Michael Cunningham vond Bowie dat het werk van Emma Lazarus in Amerika ondergewaardeerd werd, behalve dan dat ene iconische sonnet. Een centrale rol in de musical zou weggelegd zijn voor een gestrand ruimtewezen, gebaseerd op het personage dat hij in 1976 had gespeeld in de film The Man Who Fell to Earth<\/em>. Een belangrijk element was de \u2013 zogenaamde \u2013 vondst van onbekende songs van Bob Dylan. Het verhaal zou zich afspelen in de toekomst na de dood van Dylan. Bowie was van plan om voor de musical zelf nagemaakte Dylan-songs te schrijven. Cunningham schreef in zijn essay dat hij en Bowie maandenlang aan de musical werkten. Hij schreef ook dat Bowie als begeleiding een mariachiband in gedachten had. Nadat Bowie in de zomer van 2004 aan zijn hart werd geopereerd, moest hij rusten en verdwenen de plannen voor deze musical naar de achtergrond.<\/p>\n

Tien jaar later: er stond een nieuwe Lazarus op<\/h3>\n

Het contact tussen Cunningham en Bowie verwaterde. In 2015 zag Cunningham de poster voor de musical Lazarus<\/em> in The New York Theatre Workshop. Hij ontdekte op deze manier dat Bowie met de Noord-Ierse schrijver Enda Walsh en de Vlaamse theatermakers Ivo van Hove en Jan Versweyveld aan de slag was gegaan. Er bleek geen sprake meer te zijn van Bob Dylan-songs, een mariachiband en slechts een minieme verwijzing naar een vrouw die wellicht denkt dat ze de dichteres Emma Lazarus is. Alleen het gestrande ruimtewezen uit The Man Who Fell to Earth<\/em> was er nog. En de titel van de musical: Lazarus<\/em>. Uiteindelijk ging de titelsong van de musical noch over Emma Lazarus noch over de bijbelse figuur Lazarus, die na zijn dood tot leven wordt gewekt. Het tekst van het lied verwijst, achteraf gezien, naar het naderende einde van Bowie zelf. Er is wellicht in de tekst een kleine verwijzing naar het beroemde gedicht van Emma Lazarus met de voor elke Amerikaan bekende dichtregels \u2018Give me your tired, your poor, \/ Your huddled masses yearning to breathe free\u2019. Ik bedoel de regels in Bowie\u2019s song Lazarus: \u201cThis way or no way, you know, I’ll be free\u2019.<\/p>\n

\u201cPrachtig, echt onvergetelijk\u201d<\/h3>\n

Na de wereldpremi\u00e8re in december 2015\u00a0 omschreef het muziekblad Rolling Stone<\/em> Lazarus als \u2018wild, fantastical, eye-popping, a surrealistic tour de force\u2019. Albert Verlinde, directeur van Stage Entertainment Nederland, zag de musical een paar jaar geleden in Londen. Hij zei in een interview in NRC Handelsblad<\/em>: \u201cIk wist niet precies waar ik naar zat te kijken. Ik snapte niet alles direct. Maar ik vond het prachtig, echt onvergetelijk.\u201d Die musical moest naar Nederland komen, besloot hij. Maar dan wel in de versie van het inmiddels wereldberoemde duo Ivo van Hove en Jan Verweyveld. Wat Albert Verlinde in z\u2019n kop heeft, heeft hij niet in z\u2019n kont. Dat is algemeen bekend. En dus was zondag 13 oktober 2019 in het DeLaMar Theater de zinderende premi\u00e8re: Lazarus<\/em> in de originele versie, zoals die eerder in New York en Londen te zien was. Onder leiding van het duo Van Hove\/Versweyveld, met de videobeelden van Tal Yarden en onder muzikale leiding van Henri Hey. Met de dialogen in het Nederlands en de songs in het Engels.<\/p>\n

\"Lazarus\"<\/a><\/h3>\n

Dragan Bakema en een deel van de band (foto Jan Versweyveld)<\/p>\n

Totaaltheater<\/h3>\n

Als het publiek de zaal betreedt, staan de muzikanten op het achtertoneel al klaar en ligt er een man midden op het toneel. Roerloos in een laken gerold. Het is Dragan Bakema, die de hoofdrol speelt: Thomas Newton, een buitenaards wezen in de vorm van een aantrekkelijke man. David Bowie speelde Newton, zoals gezegd, in 1976 in de film The Man Who Fell to Earth<\/em>. In deze cultfilm van regisseur Nicolas Roeg, gebaseerd op de science fiction-roman uit 1963 van Walter Trevis, probeert Newton tevergeefs terug te keren naar zijn planeet. Het resultaat is totaaltheater zonder lineaire verhaallijn, vol dromen en fantasie\u00ebn en met goddank heel veel muziek van David Bowie.<\/p>\n

Waarheen? Waarvoor?<\/h3>\n
\"Lazarus\"<\/a>

Pieter Embrechts en Dragan Bakema (foto Jan Versweyveld)<\/p><\/div>\n

\"Lazarus\"<\/a>

Dragan Bakema en Noortje Herlaar (foto Jan Versweyveld)<\/p><\/div>\n

Maar waar gaat de voorstelling over? Waar gaat dit alles heen? En waarvoor? Ik zag de raadselachtige voorsteling een dag na Eindspel<\/em> van Thomas Beckett, waarbij ik deze vragen ook al had. De wereld in beide voorstellingen is zwart en akelig, uitzichtloos en hopeloos. In een van de eerste sc\u00e8nes van Lazarus zegt Newton: \u201cIk kijk televisie, drink gin en loop rond op weg naar een pennywafel\u201d. Tja\u2026 Later zegt hij: \u201cIk ben niet van deze wereld\u201d. En ook: \u201cNiet doodgaan is niet grappig\u201d. Hij citeert regels uit de beroemde To be or not to be-monoloog van Hamlet: \u201cDoodgaan, gaan slapen, wie weet\u2026 misschien dromen\u201d. De eerste gezongen regels in de musical komen van Dragan \u2013 Newton\/Bowie \u2013 Bakema: \u201cLook at me, I\u2019m in heaven\/ I\u2019ve got scars that can\u2019t be see\/ I\u2019ve got drama, can\u2019t be stolen\/ Everybody knows me now\u201d. Als je daarbij niet een rilling over de rug voelt, ben je van steen.<\/p>\n

<\/h3>\n

Mysterieus<\/h3>\n
\"Lazarus\"<\/a>

Juliana Zijlstra en Dragan Bakema (foto Jan Versweyveld)<\/p><\/div>\n

\"Lazarus\"<\/a>

Juliana Zijlstra en Dragan Bakema (foto Jan Versweyveld)<\/p><\/div>\n

Ondertussen wordt de hoofdpersoon, die geen moment het toneel verlaat, omringd door raadselachtige figuren. Noortje Herlaar, die in 2010 doorbrak als Mary Poppins, speelt een nerveuze jongedame \u2013 soms met een blauwe pruik \u2013 die wordt overmand door een onbedwingbare aantrekkingskracht voor Newton. De achttienjarige (!) Juliana Zijlstra maakt grote indruk als een mysterieus meisje, dat Newton wil helpen terug te keren naar zijn planeet. Dit jeugdige talent zingt met een engelachtig, mooi stemgeluid de klassieker Life on Mars<\/em>, nadat ze met witte tape contouren van een raket op de toneelvloer heeft geplakt. Terwijl ze zingt, ligt Newton roerloos binnen de witte lijnen alsof het een doodskist is. Ondertussen wordt hij van bovenaf gefilmd; deze beelden worden op een groot scherm geprojecteerd. Een wonderschoon effect. En wat een lef dat Albert Verlinde het heeft aangedurfd om zo\u2019n jong, onervaren meisje deze rol te geven. Hulde!<\/p>\n

\"Lazarus\"<\/a>

Juliana Zijlstra en Dragan Bakema (foto Jan Versweyveld)<\/p><\/div>\n

Buitenaards<\/h3>\n

De voorstelling is buitengewoon intens, ook al is er soms geen touw aan vast te knopen. Het ontwerp van scenograaf Jan Versweyveld speelt een hoofdrol, maar dat is geen verrassing voor connaisseurs van het werk van de evenknie van Ivo van Hove. Er wordt optimaal gebruik gemaakt van filmbeelden, ontworpen door Tal Yarden die al jaren met het duo Van Hove\/Versweyveld werkt. Zij nemen het publiek mee in de dromen en obsessies, de hersenspinsels en waanidee\u00ebn van Thomas Newton. Ondertussen klinkt een groot aantal Bowie-songs, zoals Changes<\/em>, Absolute Beginners, This is not America<\/em> en Sound + Vision<\/em>. Die worden rauw gezongen, waarbij vooral Pieter Embrechts ontzettend goed is. Het is verbazingwekkend dat in een musical over een ruimtewezen geen ruimte is voor Major Tom, zelfs geen verwijzing naar een eventueel gesproken regeltje This is ground control<\/em>. Maar ja, het is geen David Bowie. Mijn man zei na afloop: \u201cIk heb al deze songs beter gehoord\u201d. Helemaal waar.<\/p>\n\n\t\t